«Τόμας Μαν», γράφει ο Τόλης Αναγνωστόπουλος  

Τόμας Μαν / Μικρό βιογραφικό

Ο Τόμας Μαν (Thomas Mann) γεννήθηκε στο Λύμπεκ της Βόρειας Γερμανίας το 1875. Γιος πλούσιου εμπόρου, φοίτησε σε αυστηρά σχολεία και μπήκε σε μια ασφαλιστική εταιρεία στο Μόναχο σε ηλικία δεκαεννιά χρονών. Εκεί έγραψε κρυφά το πρώτο του διήγημα, και λίγο αργότερα εγκατέλειψε τη θέση του για να σπουδάσει τέχνη και λογοτεχνία στο πανεπιστήμιο της ίδιας πόλης. Η ζωή του είχε πια αφιερωθεί στο γράψιμο. Τα μείζονα έργα του, όπως οι «Μπούντενμπρουκς», ο «Θάνατος στη Βενετία» και «Το μαγικό βουνό», του εξασφάλισαν το Βραβείο Νόμπελ το 1929. Το 1933 ο Τόμας Μαν έφυγε για την Ελβετία, κι από κει για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου εγκαταστάθηκε, πρώτα στο Πρίνστον του Νιου Τζέρσεϋ κι αργότερα στην Καλιφόρνια, όπου έγραψε το «Δόκτωρα Φάουστους». Το 1952 ξαναγύρισε στην Ελβετία, όπου και πέθανε το 1955.

Αναλύοντας τον Μαν – Συγγραφικό ισοζύγιο

Θα μπορούσατε ποτέ να διαβάσετε ένα βιβλίο χωρίς πλοκή, χαρακτήρες όπου η έννοια του χώρου και του χρόνου δεν υφίσταται, η αφήγηση αγκομαχά και ο θάνατος αιωρείται παντού; Πριν βιαστείτε να απαντήσετε, καλό είναι να μπείτε και εσείς στον κόσμο του Τόμας Μαν. Ίσως μόνον αυτός θα μπορούσε να συγκινήσει με τις παραπάνω συνθήκες αναγνώστες και κριτικούς, να μαγεύσει με το Βουνό και τον θανατικό έρωτά του στη Βενετία και να προβληματίσει γενικότερα με όλο του το έργο. Κρατείστε το «ίσως». Θέλει δουλειά ο Μαν, απαιτεί συγκέντρωση, υπομονή και επιμονή, επαναλαμβανόμενες αναγνώσεις και πάλι δεν ξέρεις. Το «διαφημίζει» και ο ίδιος: «Διαβάστε δύο φορές τουλάχιστον τα έργα μου». Ή στο «Μαγικό Βουνό», που ο Hans Castorp, ο βασικός ήρωας, αναφέρει:

«Δεν υπάρχει τίποτα πραγματικό σχετικά με τον χρόνο. Αν σας φαίνεται μακρύ, τότε είναι μακρύ, και αν φαίνεται να περνά γρήγορα, τότε είναι σύντομο. Αλλά πόσο μακρύ ή σύντομο είναι στην πραγματικότητα, κανείς δεν ξέρει».

Ο Μαν γράφει μυθιστορήματα ιδεών, παίζει πολύ με τη μέθοδο του εσωτερικού μονόλογου και της διαλεκτικής. Ειδικά στο Μαγικό βουνό με τους ατέρμονους διαλόγους μεταξύ Settembrini και Naphta, για τον έρωτα και την ελευθερία (εσωτερική και εξωτερική), τη λογική απέναντι στο συναίσθημα τη ζωή και το θάνατο. Το θάνατο όμως ως αναπόσπαστο μέρος της Ζωής, ως την άλλη πλευρά της Ζωής.

Όλα του τα βιβλία αποτελούν μια πνευματική πρόκληση για εμάς. Αρκούντος ρεαλιστικά, βαθιά αλληγορικά, άλλοτε πεζά άλλοτε ποιητικά, άλλοτε σοβαρά και άλλοτε εξαιρετικά ειρωνικά και καυστικά.

Πολύπλοκα και πολυεπίπεδα σίγουρα, με πολλή φιλοσοφία (επηρεασμένος από το Νίτσε και τον Σοπενχάουερ), ιστορία και πολιτική, όλα μπλεγμένα με συμβολισμούς και ειρωνεία.

Μάστορας στην ανάδειξη των κοινωνικών αδιεξόδων, με βαρύ ιδεολογικό φορτίο όλα του τα έργα, μιλάει  σε αυτά για τις εσωτερικές αντιφάσεις της Ευρώπης, για τη μπουρζουαζία και την αστική τάξη του 19ου αιώνα, τα ήθη και τις αξίες τους, που σε συνδυασμό με τις πολιτικές και κοινωνικές εντάσεις, την απουσία μεγάλων ηγετών, θα οδηγούσαν προσεχώς την Ήπειρο στους πιο καταστροφικούς πολέμους στην παγκόσμια ιστορία.

Ξεδιπλώνεται αργά και βασανιστικά κάποιες φορές ακόμα και στα μικρότερα σε έκταση έργα του, όπως στο «Θάνατο στη Βενετία». Δεν συζητάω για το μνημειώδες  «Μαγικό Βουνό», το οποίο απαιτεί ορειβατικές λογοτεχνικές ικανότητες, ήρεμη ψυχική διάθεση, προσήλωση και πιθανώς ήπια φαρμακευτική αγωγή. Δεν είναι οι μακροσκελείς  περιγραφές της φύσης και των τοπίων (να μην αναφέρω αυτές των μουσικών οργάνων και του γραμμόφωνου). Όχι, αυτές δεν με ενόχλησαν, όπως οι λεπτομερείς περιγραφές των φαλαινών στο Μόμπυ Ντικ, του Μέλβιλ. Είναι υποβλητικές και όμορφα δοσμένες, ειδικά αυτές στον καταρράκτη και στο χιόνι κατά τη διάρκεια της κατάβασης με σκι του πρωταγωνιστή. Αυτές οι αέναες φιλοσοφικές συζητήσεις μεταξύ των ασθενών με κούρασαν, δεν με έπεισαν, δεν τις κατανόησα. Πιθανόν να έφταιγε το δικό μου αναγνωστικό επίπεδο, πιθανόν να είχα περισσότερες απαιτήσεις μετά το «Θάνατο στη Βενετία» και τα ευμενή σχόλια κριτικών της λογοτεχνίας. Ξέρετε κάτι; Γενικά με τον Μαν, μην αφήσετε τους επαΐοντες να το υπεραναλύσουν, να το εξηγήσουν, να το μασήσουν για εσάς. Διαβάστε το μόνοι σας, προβληματιστείτε και εκφράστε άφοβα τη δική σας γνώμη. Δεν είναι όλα για όλους.

Η δική μου άποψη; Μετά από μια δύσκολη ανάβαση, ειδικά στο Βουνό, του Μαν, δεν μπορώ να πω πως με αποζημίωσε η θέα. Ουσιαστικά δεν κατάφερα να φτάσω σε τέτοιο αναγνωστικό όριο για να την αντικρίσω. Δεν συνδέθηκα με τον Μαν σε κανένα του έργο. Ως συγγραφέας «ζήλεψα» την αριστοκρατική του γραφή, τους καλοδουλεμένους διαλόγους, τις φιλοσοφικές προεκτάσεις που ξεπετάγονταν από αυτούς, τη γλυκιά του φροϋδική εμμονή στη στενή εξέταση των δεσμών μεταξύ του καλού και του κακού, σεξ και θανάτου, του έρωτα και του θανάτου. Μέχρι εκεί όμως. Προβληματίστηκα, πλην όμως δεν έφυγα γεμάτος τελειώνοντας την ανάγνωση. Σημειώνω τη μοναδικότητά του, σημειώνω και τη μη κατανόηση και σίγουρα τη μη απόλαυση των έργων του.

Ισοζύγιο όχι θετικό για τον Τόμας Μαν.

Τα έργα μιλάνε, όχι τα λόγια

 

ΤΟ ΜΑΓΙΚΟ ΒΟΥΝΟ

 

Το Μαγικό βουνό είναι ένα αριστούργημα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας από έναν νομπελίστα συγγραφέα που διερευνά τη γοητεία και τον εκφυλισμό των ιδεών σε μια εσωστρεφή κοινότητα τις παραμονές του Μεγάλου Πολέμου. Η υπόθεση είναι φαινομενικά απλή. Ο νεαρός μηχανικός από το Αμβούργο Χανς Κάστορπ επισκέπτεται το σανατόριο Μπέργκχοφ της Ελβετίας για να δει τον ξάδερφό του. Μια μικρή αδιαθεσία και ένας παρατεταμένος πυρετός οδηγούν τον γιατρό Μπέρενς να του προτείνει να παρατείνει την παραμονή του. Τελικά ο Χάνς Κάστορπ αποφασίζει να μείνει στο σανατόριο για τρεις βδομάδες. Μόνο που οι τρεις βδομάδες, χωρίς να το καταλάβει, μετατρέπονται σε επτά χρόνια, καθώς ο Χανς ερωτεύεται και μεθά από τις ιδέες που ακούει να συζητιούνται εκεί. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

 

 

ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΙΑ

 

Ένα μικρό αριστούργημα. Γράφτηκε το 1912 κι είναι ένα εκπληκτικής δεξιοτεχνίας χρονικό της παρακμής, της κάθε είδους παρακμής. Ο Τόμας Μαν αναλύει και καταγράφει με ακρίβεια τις τάσεις της εποχής του, τις αγωνίες της ωριμότητας, την άβυσσο του θανάτου, που περισσότερο από καθένα βιώνει και αισθάνεται ο καλλιτέχνης, ο δημιουργός.
Ο πενηντάχρονος Γκούσταφ Άσενμπαχ, ένας επιτυχημένος συγγραφέας, ταξιδεύει στη Βενετία για διακοπές. Στη διάρκεια ενός γεύματος στο ξενοδοχείο, την προσοχή του τραβάει ένα εξαιρετικά όμορφο αγόρι. Σύντομα οι μέρες του αρχίζουν να περιστρέφονται γύρω από το πότε θα το ξαναδεί και αγνοεί τις δυσοίωνες φήμες που κυκλοφορούν ότι ένας λοιμός εξαπλώνεται στην πόλη.
Ο Θάνατος στη Βενετία είναι μια αριστουργηματική ιστορία για την εμμονή, για την αγωνία του δημιουργού και την άβυσσο του τέλους.
Μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Λουκίνο Βισκόντι με τον Ντερκ Μπόγκαρτ στον ρόλο του Γκούσταφ Άσενμπαχ. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

 

 

ΟΙ ΜΠΟΥΝΤΕΝΜΠΡΟΚ

 

Η ιστορία μιας παλιάς μεγαλοαστικής οικογένειας της Λυβέκης που αρχίζει γύρω στο 1830 με τον γέρο Γιόχαν Μπούντενμπροκ και τελειώνει με τον Χάννο, τον εγγονό του. Οικογενειακές γιορτές και συγκεντρώσεις, βαφτίσια και κηδείες, γάμοι και διαζύγια, επαγγελματικές επιτυχίες και αποτυχίες συνθέτουν αυτό το μυθιστόρημα για το οποίο ο Τόμας Μαν βραβεύτηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας 1929.

Με αντικειμενικότητα και λεπτή ειρωνεία ο συγγραφέας καταγράφει την άνοδο και την πτώση της οικογένειας Μπούντενμπροκ. Με επιμονή στη λεπτομέρεια περιγράφει πρόσωπα που πιστεύουν ότι μπορούν να ορίσουν τη μοίρα τους, αλλά τελικά δεν το καταφέρνουν κι ας έχουν την πολυτέλεια να βλέπουν λίγο μακρύτερα. Γιατί η ευτυχία αλλά και η καταστροφή είναι το άθροισμα εκατοντάδων φαινομενικά ασήμαντων κινήσεων.

Οι “Μπούντενμπροκ”, όπως λέει ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε, “είναι μια πράξη σεβασμού προς τη ζωή που, αφού υπάρχει, είναι καλή και δίκαιη”. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

 

ΑΤΑΚΑ ΚΑΙ ΕΠΙΤΟΠΟΥ 

 

Οι ιδέες δεν επιβιώνουν αν δεν έχει κανείς την ευκαιρία να παλέψει γι’ αυτές.

Ο πόλεμος είναι μια δειλή απόδραση από τα προβλήματα της ειρήνης.

Αν σε διακατέχει έμμονα μια ιδέα, τη βρίσκεις να εκδηλώνεται παντού. Μπορείς ακόμα και να τη μυρίσεις.

Τα πάντα είναι πολιτική.

Έχει σωθεί ποτέ ο κόσμος από οτιδήποτε άλλο εκτός από τη Σκέψη και το μαγικό της μέσο, το Λόγο;

Μια μεγάλη αλήθεια είναι μια αλήθεια της οποίας το αντίθετο είναι επίσης μια αλήθεια.

 


[Πηγή φωτογραφίας: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ]


 

[Τόλης Αναγνωστόπουλος – Ας γνωριστούμε]

Ίσως σας αρέσει και

Αφήστε το σχόλιο σας

*

Ας γνωριστούμε

Όσοι αγαπάτε τη γραφή και μ’ αυτήν εκφράζεστε, είστε ευπρόσδεκτοι στη σελίδα μας. Μέσω της γραφής δημιουργούμε, επικοινωνούμε και μεταδίδουμε πολιτισμό. Φροντίστε τα κείμενά σας να έχουν τη μορφή που θα θέλατε να δείτε σε αυτά σαν αναγνώστες. Τον Μάρτιο του 2016 ίδρυσα τη λογοτεχνική ιστοσελίδα «Λόγω Γραφής», με εφαλτήριο την αγάπη μου για τις τέχνες και τον πολιτισμό αλλά και την ανάγκη ... περισσότερα

Αρχειοθήκη