“Περί Νοημοσύνης και λοιπών υποτιμήσεων”, γράφει η Κατερίνα Ευαγγέλου-Κίσσα

Νοημοσύνη. Χμ… Δύσκολη λέξη, μεγάλη. Και δεν εννοώ πολυσύλλαβη, που ούτως ή άλλως είναι. Η νοημοσύνη είναι για πολλούς η μήτρα όλων των εννοιών. Χωρίς την ύπαρξη νοημοσύνης, έστω της στοιχειώδους, δεν δύναται να αντιληφθεί κάποιος όλες τις υπόλοιπες έννοιες.

Χμ… και πάλι. Τι δηλώνει αυτό το «χμ»; Δηλώνει πως κάτι σκέφτομαι. Το να μπορώ να σκέφτομαι είναι το πρώτο γνώρισμα της ύπαρξης νοημοσύνης. Και λέω το πρώτο γιατί μοιράζονται οι σχολές της επιστημών, που εξετάζουν τον άνθρωπο. Κάποιοι, λοιπόν, λένε πως νοημοσύνη είναι η ικανότητα του ανθρώπου να σκέπτεται, κυρίως με την έννοια της λογικής και επαγωγικής σκέψης. Είναι αυτό το γνώρισμα που ξεχωρίζει τον άνθρωπο από τα υπόλοιπα ζώα. Αυτό που τον έκανε, παρά τις -συγκριτικά με τα υπόλοιπα ζώα πάντα- περιορισμένες σωματικές του δυνατότητες, να επιβληθεί στη φύση και το περιβάλλον του και να βελτιώσει κατά πολύ τη ζωή του, καθιστώντας τον αρχηγό της τροφικής αλυσίδας και του πλανήτη και του κόσμου όλου μη σας πω…

Και για να είμαστε και σωστοί, μιας και κάθε επιστήμη που σέβεται τον εαυτό της πρέπει να μπορεί να αποδεικνύει τα λεγόμενά της με τεκμηριωμένα και μετρήσιμα αποτελέσματα, ε, ναι λοιπόν, την βάλαμε κάτω και την μετρήσαμε. Την νοημοσύνη. Κι έτσι έχουμε τα διάφορα I.Q. Tests [1], που ουσιαστικά μετράνε προσεγγιστικά την ευφυϊα ενός ανθρώπου, σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό, δίνοντάς μας έναν δείκτη νοημοσύνης. Οι μέθοδοι μέτρησης πολλές και ποικίλες. Παρόλα αυτά, εκείνο που μετράται συνήθως είναι η ίδια μορφή ευφυϊας, αυτή που λέγαμε πιο πάνω, που αφορά την λογική και επαγωγική σκέψη.

Και ‘κει, τσακ!, έρχονται κάποιοι άλλοι και λένε «με το παρντόν δηλαδή αλλά δεν τη μετρήσατε σωστά, την μισή την αφήσατε παραπονούμενη», την νοημοσύνη πάντα. Διότι, καλά και άγια αυτά τα τεστ αλλά δεν μετρούν την φαντασία, ας πούμε, ή  την αποφασιστικότητα, ή την συναισθηματική νοημοσύνη και το λεγόμενο ένστικτο ενός ατόμου, την δημιουργικότητα, την εφευρετικότητα  και λοιπά χαρακτηριστικά ή δεξιότητες, που θα έδιναν μια πιο συνολική εικόνα για την ευφυϊα κάποιου. Τι, όχι; Ε, δεν τους ρίχνεις κι άδικο, εδώ που τα λέμε.

Κι έτσι, ήταν που ήταν πολύπλοκο απ’ τη μάνα του, ήρθε και μπουρδουκλώθηκε περισσότερο. Και να οι θεωρίες για πολλαπλές νοημοσύνες, για κληρονομικότητες, για την επίδραση που έχει το περιβάλλον μέσα στο οποίο αναπτύσσεται το άτομο… Κοινώς, μάλιστα… πιάστα και ξεμάλλιαστα…

Αν προσθέσουμε δε και κείνους που, δικαίως και με το παραπάνω, διαμαρτύρονται πως η νοημοσύνη δεν είναι μόνο ανθρώπινο προνόμιο, γίνεται ακόμα πιο ενδιαφέρον το αντικείμενο. Γιατί σου λένε, ο σκύλος «μυρίζει» τον καρκίνο, το δελφίνι αυτοκτονεί όταν χάσει τον/την σύντροφό του, η γάτα μπορεί και βλέπει την αύρα μας, το βόδι κλαίει αν συναισθανθεί τον θάνατό του, ο λύκος κυνηγάει βάσει σχεδίου που έχει προμελετηθεί και συμφωνηθεί στην αγέλη, τα ποντίκια εγκαταλείπουν το πλοίο που θα βουλιάξει, οι πήθικοι χρησιμοποιούν εργαλεία, κανένα από τα ζώα δεν σκοτώνει για χόμπυ, όλα διαισθάνονται τις φυσικές καταστροφές, σχεδόν όλα είναι «ευαίσθητα» στις ψυχικές μεταβολές του ανθρώπου… Κι αυτά είναι μόλις λίγα από τα παραδείγματα, που θα μπορούσαμε να αναφέρουμε. Κι ύστερα λέμε εμάς ευφυείς…

Σίγουρα η νοημοσύνη έχει διαβαθμίσεις. Και καλό θα ήταν να μην υποτιμούμε τη νοημοσύνη κανενός πλάσματος, πόσο μάλλον του τελειότερου όλων, του ανθρώπου. Όμως το να είναι κάποιος διάνοια σε έναν ή και περισσότερους τομείς δεν διασφαλίζει την καλή ψυχική του υγεία, ούτε την ευτυχία του σε αυτό το μικρό πέρασμα που ξέρουμε ως ζωή. Όπως, επίσης, εκείνοι οι άνθρωποι που στερούνται κάποιων «γνωρισμάτων», ανατομικών και μη, είτε γιατί έτσι γεννήθηκαν, είτε γιατί έτσι το ‘φερε η ώρα, δεν είναι καταδικασμένοι σε μια δυστυχή και στείρα πορεία.

Ίσως το ιδεατό θα ήταν να μοιραζόμασταν όλοι μια κοινή νοημοσύνη. Ίσως και να μπορούμε να το κάνουμε αλλά δεν έχουμε ακόμη ανακαλύψει πώς. Κάποια ερωτήματα προσπαθούν να απαντηθούν μέσω της έρευνας και της εφαρμογής τής τεχνητής νοημοσύνης, αλλά αυτή είναι μια ολόκληρη διαφορετική συζήτηση.

Σε κάθε περίπτωση, το χαρακτηριστικό κοινό γνώρισμα όλων των ανθρώπων, που μάλιστα το έχουμε βάσει κάποιων θρησκειών κατ’ αποκλειστικότητα, είναι η ψυχή. Και αυτή επίσης χρήζει καλλιέργειας. Εκείνης της καλλιέργειας, που τελικά διαχωρίζει το καλό από το κακό. Το όμορφο από το άσχημο. Το πρόσκαιρο από το διηνεκές…


[1] I.Q. (Tests): στα αγγλικά, τα αρχικά των λέξεων Intelligence Quotient (Tests), που σημαίνει Τεστ (εξέταση, κατά το ελληνικότερον) Δείκτη Νοημοσύνης.

Ίσως σας αρέσει και

Αφήστε το σχόλιο σας

*

Ας γνωριστούμε

Όσοι αγαπάτε τη γραφή και μ’ αυτήν εκφράζεστε, είστε ευπρόσδεκτοι στη σελίδα μας. Μέσω της γραφής δημιουργούμε, επικοινωνούμε και μεταδίδουμε πολιτισμό. Φροντίστε τα κείμενά σας να έχουν τη μορφή που θα θέλατε να δείτε σε αυτά σαν αναγνώστες. Τον Μάρτιο του 2016 ίδρυσα τη λογοτεχνική ιστοσελίδα «Λόγω Γραφής», με εφαλτήριο την αγάπη μου για τις τέχνες και τον πολιτισμό αλλά και την ανάγκη ... περισσότερα

Αρχειοθήκη