«Μία και μοναδική  εμπειρία», γράφει η Μαρία Πανούτσου

Η πρώτη φορά

 Πού είμαι εγώ και πού είναι οι άλλοι

όλα μπερδεύονται, σμίγουν και απομακρύνονται

χάνονται και ξαναβρίσκονται σε λέξεις,

χρώματα, σχήματα, σιωπές

οσμές και πάλι από την αρχή,

λέω αρχή και εννοώ την πρώτη μέρα στο σχολείο

την πρώτη σάκα, το πρώτο βιβλίο,

αυτό μου έρχεται στο μυαλό, σαν κάτι πρώτο

σαν κάτι τελείως πρώτο,

αν σταθώ δυο βήματα παραπέρα,

όλα γίνονται πολύπλοκα, πολυσύνθετα, πολύπλευρα.

ο Θεός να με λυπηθεί

 Μ. Π.

 

 

  

Παρελθόντων των γενεθλίων μου, 16 Νοεμβρίου 2023, θυμάμαι… και  τιμώ  τον χρόνο που μου δόθηκε.

Cesaria Evora

 


 

Φορούσα  μαύρη φούστα,  άσπρο πουκάμισο και μαύρη μπλούζα και αθλητικά παπούτσια άσπρα.

Κρατούσα πάντα  μια μεγάλη  μαύρη, μακρόστενη  τσάντα με το υλικό  των μαθημάτων.

Η τσάντα περιείχε ένα μαγνητόφωνο, κασέτες,  βιβλία, χαρτιά για σημειώσεις, μολύβια, στυλό και κάποιες παραγγελίες  αλλά και  γλυκά.

Φορούσα πάντα τα ίδια ρούχα  για να με συνηθίσουν και για να μην δίνουν προσοχή στο ντύσιμό μου.

Θυμάμαι  μια από τις αντιδράσεις  των φυλακισμένων ήταν να μου πάρει ένας απότομα το χέρι να δει τα νύχια μου. Μου φάνηκε πολύ περίεργο αλλά μετά  κατάλαβα  γιατί.

Ένας άλλος εκφράστηκε θετικά για τα αθλητικά  μου παπούτσια και γενικά έκαναν  διάφορες παρατηρήσεις για το άτομό μου.

Ποτέ δεν φοβήθηκα με τους έγκλειστους,  ποτέ δεν απειλήθηκα.

Ανάμεσα στις συμμετοχές ήταν  παιδιά δεκαπέντε χρόνων, ήταν  νέοι γύρω στα τριάντα, ήταν και σαραντάρηδες  και  εξηντάρηδες.

Ήταν διστακτικοί και εχθρικοί, φανερά, δεν το έκρυβαν  τις πρώτες φορές και σιγά-σιγά πλήθαινε ο αριθμός των συμμετοχών  αλλά και το κλίμα γινόταν πιο φιλικό, πιο χαλαρό και πιο δημιουργικό.

Δεν ξέρω αν έμενα πολύ χρόνο αν θα είχα δυσάρεστα επεισόδια. Αλλά όσο έμεινα  στην διαδικασία αυτή,  οι δυσκολίες ήταν σε μένα εσωτερικά  και στη σχέση μου με την διοίκηση  των φυλακών και όχι με τους φυλακισμένους.

Θα μείνω όμως μόνο στις συναισθηματικές και δημιουργικές στιγμές  αυτής  της  μοναδικής εμπειρίας σε αυτό το  ημερολόγιο, που είναι και ένα δώρο  σε μένα  για τα γενέθλιά μου  που ήταν στις  16 του μήνα και έκλεισα την έβδομη δεκαετία της ζωής μου.

Δεν   μπορώ  να  καταλάβω  πώς το αποφάσισα και πώς το πρότεινα τότε.

Ήθελα να διδάξω  την τέχνη μου και σκέφτηκα πως αν τα πήγαινα καλά σε ένα τόσο δύσκολο χώρο, θα τα πήγαινα καλά και  σε  χώρους εκπαίδευσης  όπως  σχολεία, εργαστήρια…

Δεν ξέρω  πραγματικά τι με ώθησε να  ξεκινήσω αυτήν τη διαδικασία. Ζήτησα  λοιπόν να εργαστώ στις φυλακές και το μάθημα του θεάτρου θα είχε στόχο: Βοήθημα προς τους έγκλειστους για την παραμονή τους στις φυλακές και για την μετέπειτα προσαρμογή τους στον κοινωνικό χώρο.

Πήγαινα  μια φορά την εβδομάδα  για  δυο ώρες ή και παραπάνω.

Νομίζω πως  τα πρώτα χρόνια -και ίσως αργότερα επίσης- της  επαγγελματικής μου κυρίως διαδρομής, λειτουργούσα πολύ συναισθηματικά, με την καρδιά, με συγκίνηση  και μάλλον όλα αυτά οφείλονταν σε άγνοια και στο νεαρό της ηλικίας μου. Μα και με  όραμα  και με ένα θάρρος συγχρόνως και μια τρομαχτική  αυστηρότητα,  που έδινε ισορροπίες και σε μένα και σε όσους  συμμετείχαν  στη δράση.

Η άγνοια, σε αυτήν την περίοδο, μου στάθηκε  οδηγός για να προχωρήσω και να δοκιμάσω εμένα, τη ζωή, να γνωρίσω  ανθρώπους,  την κοινωνία  και  το τι θα ήθελα να κάνω στη ζωή μου, προς τα πού πήγαινα.

Ήταν καλό αυτό, δεν κλείστηκα, μιας και μόνο  έτσι μπορεί κάποιος να προχωρήσει  χωρίς φόβο, με φαντασία, με τόλμη, με  μπόλικη διάθεση για δόσιμο και αφοσίωση.

Ωραία τα λόγια  αλλά η πράξη θέλει  πολύ ενέργεια, γνώση και κότσια.

Μου άρεσε η διαδικασία.  Πίστευα πολύ σε αυτό  που έκανα. Με όρεξη πήγαινα και καθώς περνούσα από τον έλεγχο μετά έμπαινα σε  έναν διάδρομο που οδηγούσε  στα  κελιά και στους χώρους των κρατούμενων. Και έκλεινε πίσω μου η μπάρα με τον χαρακτηριστικό πάντα θόρυβο.

 Όμως  εγώ πήγαινα σε κάτι πολύ  όμορφο και καλό, τέτοια διάθεση είχα.

Τι παράξενο… Πώς θα ήθελα να ξαναζήσω αυτό το συναίσθημα καθαρότητας, της  εμπιστοσύνης προς τους άλλους, στη ζωή,  μια απόλυτη ανατροπή του κακού, μια  εν δυνάμει σιγουριά για έναν παράδεισο που μπορεί να προκύψει  ανά πάσα στιγμή.

Πραγματικά εκπλήσσομαι κι εγώ, κυρίως γιατί  ήμουν γυναίκα και  πολύ νέα  και όλοι οι μαθητές μου ήταν άνδρες με επιβαρυμένο το  μητρώο τους ακόμη και με φόνο.

Μαρία Πανούτσου: Φωτογραφία από την περίοδο των φυλακών.

 

Μία  εικόνα

Καθώς περνούσα τη σιδερένια βαριά πόρτα και άκουγα πίσω μου το θόρυβο να κλείνει,  με μια ηχώ που δεν την συνήθισα όλο το διάστημα που μπαινόβγαινα εκεί, έχοντας στα χέρια μου το βάρος με τα πράγματα που έφερνα κάθε φορά για το μάθημα, σκεπτόμουν και ετοιμαζόμουν.

Μαγνητόφωνο, βιβλία, τετράδια, γλυκά, αλλά και τις παραγγελιές που έπαιρνα από τα παιδιά και τους μεγάλους. Την τελευταία φορά ζήτησα να πάμε στην αυλή να γίνει το μάθημα εκεί.

Ήταν φθινόπωρο, οι μέρες καλές ακόμη. Οι περισσότεροι ντρεπόντουσαν να τους δουν οι άλλοι  φυλακισμένοι  από τα παράθυρα,  στο προαύλιο και να τους κοροϊδέψουν πως έχουν μια νέα δασκάλα που τους  μαθαίνει την τέχνη του θεάτρου… Αστικά  τερτίπια…

Έτσι ξαναμπήκαμε στην αίθουσα. Εγώ ήθελα να πάμε έξω και για να πάρουν λίγο αέρα και για να μας δουν και οι  άλλοι και να αποφασίσουν και αυτοί να κατέβουν. Εκείνη την φορά υποχώρησα και μπήκαμε μέσα πάλι.

Οι πληροφορίες  τρέχουν μέσα στην φυλακή γρήγορα και  οι αντιδράσεις των κρατουμένων είναι πολυεπίπεδες και όχι πάντα αναμενόμενες και σε περίεργους ρυθμούς…  Για  κείνη την ημέρα είχα υποσχεθεί σε  έναν νεαρό άνδρα, τον πιο αντιδραστικό, να του φέρω ένα κομπολόι.  Μου το ζήτησε. Τα ονόματά τους τα έχω φυλαγμένα.

Ο άνδρας αυτός παρακολούθησε το μάθημα σαν ακροατής, δεν ήθελε να συμμετέχει. Τον άφησα. Όμως εκείνος είχε στο μυαλό του την υπόσχεσή μου. Και περίμενε στο τέλος του μαθήματος να το πετάξει τάχα αδιάφορα. Ήταν πεπεισμένος ότι δεν είχα φέρει το δώρο του, ότι τον είχα ξεχάσει.

Πράγματι, μέσα στη δική μου ταραχή να  γίνουν όλα καλά, σωστά, να μην προκαλώ (ήμουν τότε πολύ νέα), να είμαι όσο πρέπει αυστηρή μαζί τους και αποφασισμένη και έτοιμη πολύ για το μάθημα και με τους φύλακες επίσης τα ίδια και πιο δύσκολα, είχα ξεχάσει ότι στην τσάντα μου ήταν το κομπολόι.

Το είχα φέρει. Όταν, λοιπόν, ο Χ  μου πέταξε την ατάκα «και του λόγου σου είσαι καλή στα λόγια» κοκάλωσα για μια στιγμή. Τον κοίταξα και αμέσως θυμήθηκα το κομπολόι, με τον ήχο της φωνής του.

Ησυχασμένη και χαρούμενη πήρα το κομπολόι από την τσάντα μου και του το έδωσα.

 

Επίλογος

Κάποτε δούλεψα με τους φυλακισμένους άνδρες στις Φυλακές Κορυδαλλού. Με δικό μου πρόγραμμα και απόφαση που είχε πάρει και με την έγκριση από το Υπουργείο Παιδείας. Θα  έμενα πιο πολύ στη διαδικασία αυτή και στην προσπάθεια, αν δεν ενοχλούσα τους φύλακες και το σύστημα των φυλακών.

Κατηγορήθηκα για υπερβολική ευαισθησία προς τους κρατούμενους. Στη συζήτηση που έκανα με τον ιερέα Παύλο Τσαούσογλου, διαβεβαιώθηκα ότι αυτή η ευαισθησία είναι ο μόνος τρόπος για να πλησιάσεις τους κρατούμενους.

 

Μ. Πανούτσου

 


Σημείωση: Ο τίτλος του κειμένου είναι απόσπασμα από το διήγημα «Και όμως»,  από  την  αδημοσίευτη ακόμη συλλογή  διηγημάτων με τον τίτλο  «Μαρτυρίες – Εκτός ελέγχου».

9.11.23


 

[Μαρία Πανούτσου – Ας γνωριστούμε]

Ίσως σας αρέσει και

Αφήστε το σχόλιο σας

*

Ας γνωριστούμε

Όσοι αγαπάτε τη γραφή και μ’ αυτήν εκφράζεστε, είστε ευπρόσδεκτοι στη σελίδα μας. Μέσω της γραφής δημιουργούμε, επικοινωνούμε και μεταδίδουμε πολιτισμό. Φροντίστε τα κείμενά σας να έχουν τη μορφή που θα θέλατε να δείτε σε αυτά σαν αναγνώστες. Τον Μάρτιο του 2016 ίδρυσα τη λογοτεχνική ιστοσελίδα «Λόγω Γραφής», με εφαλτήριο την αγάπη μου για τις τέχνες και τον πολιτισμό αλλά και την ανάγκη ... περισσότερα

Αρχειοθήκη